Ratownictwo Medyczne

Modele działania służb ratownictwa medycznego

Modele działania służb ratownictwa medycznego

Na świecie funkcjonują dwa podstawowe modele ratownictwa medycznego, określane popularnie jako „bierz i pędź” (ang. scoop and run) – model anglo-amerykański, oraz „zostań i lecz” (ang. stay and play) – model franko-germański. W wielu krajach funkcjonują modele pośrednie. W modelu „bierz i pędź” (ang. scoop and run), zadaniem ZRM jest jak najszybszy
dojazd na miejsce zdarzenia, wykonanie segregacji, zabezpieczenie funkcji życiowych i transport do oddziału ratunkowego.

Podstawowe modele ratownictwa medycznego

W oddziale ratunkowym zespół medyczny dokonuje ponownej segregacji i bada pacjenta, a następnie wdraża konieczne leczenie i w razie potrzeby kieruje pacjenta na wybrany oddział szpitalny lub wypisuje do domu. W tym modelu ratownictwa lekarze medycyny ratunkowej pracują przede wszystkim w oddziałach ratunkowych, a zespoły ratownictwa medycznego składają się z ratowników medycznych. W modelu „zostań i lecz” (ang. stay and play) zespół ratownictwa medycznego dokonuje segregacji i bada pacjenta. Jeżeli charakter zachorowania lub rodzaj doznanych obrażeń jest niewielki, to zespół zaopatruje pacjenta na miejscu zdarzenia, na przykład w domu. W przypadku zachorowań lub obrażeń wykraczających poza możliwości lecznicze zespołu ratownictwa medycznego, pacjent zostaje przewieziony do ambulatorium lub oddziału ratunkowego.

Medyczna pomoc przedszpitalna w USA i wybranych państwach UE

W Stanach Zjednoczonych funkcjonuje wiele różnych modeli systemów ratownictwa medycznego.  Wśród  przyczyn  tego  stanu  wymienia  się  wczesne  odcięcie  od  finansowania przez rząd federalny, zróżnicowanie jurysdykcyjne, polityczne i fiskalne. Inną przyczyną jest brak  obiektywnych  dowodów  naukowych,  umożliwiających  zdefiniowanie  i  wprowadzenie w życie systemu najbardziej zbliżonego do ideału. W zależności od formy własności można wyróżnić rządowe służby ratownictwa, najczęściej oparte na straży pożarnej lub policji, oraz służby prywatne. Istnieją też służby ratownictwa oparte na spółkach partnerskich, tworzonych przez  władze  miasta  i  prywatne  firmy  świadczące  usługi  ratownictwa  medycznego.  Pod względem  wynagrodzenia  pracowników  można  wyróżnić  służby  działające  na  zasadzie wolontariatu  uczestników  lub  ich  zatrudnienia.  Także  poziomy  opieki  sprawowanej  przez poszczególne systemy Emergency Medical Service (EMS) mogą się różnić. W  Stanach  Zjednoczonych  dyspozytorzy  medyczni  mają  możliwość  uzyskania formalnego wykształcenia. Do ich zadań należy zarówno odbieranie wezwań telefonicznych, jak  i  komunikacja  z  jednostkami  ratownictwa  w  terenie.  Wiele  systemów  EMS  pozwala dyspozytorowi  na  przekazywanie  osobie  wzywającej  pomoc  instrukcji  dotyczących postępowania przed przyjazdem zespołu ratownictwa medycznego. Na terenie Stanów Zjednoczonych część szpitali zyskała status „Centrów Urazowych”, które  posiadają  oddziały  ratunkowe  i  oddziały  chirurgii  specjalizujące  się  w leczeniu pacjentów  z  poważnymi  urazami.  Większość  systemów  ratownictwa  posiada  opracowane procedury,  określające  których  pacjentów  należy  zakwalifikować  do  przewiezienia bezpośrednio  do „Centrum Urazowego” z pominięciem mniejszych szpitali. W protokołach tych  uwzględnia  się  mechanizm  urazu  i  jego  lokalizację  oraz  niektóre  parametry  życiowe.
Jednym  z  przykładów  jest  skala  urazowa  Revised  Trauma  Score  (RTS).  Istnieje  również możliwość  wezwania  przez  naziemne  zespoły  ratownictwa  medycznego  śmigłowca  w  celu szybkiego transportu osoby poszkodowanej do centrum urazowego. W Wielkiej Brytanii opieka medyczna w stanach nagłych zagrożeń zdrowotnych jest sprawowana najczęściej za pośrednictwem National Health Service (NHS). Jest ona bezpłatna zarówno dla obywateli, jak i dla innych osób przebywających na terenie kraju. Finansowanie NHS odbywa się za pośrednictwem podatków ogólnych. Porady medyczne udzielane są przez starsze rangą pielęgniarki (senior nurses). W przypadku zagrożenia życia lub zdrowia system zapewnia  przekierowanie  wezwania  do  opieki  podstawowej  lub  przewiezienie  pacjenta na oddział  ratunkowy.  Dostęp  do  opieki  i  porad  w  stanach  nagłych  jest  możliwy  także poprzez podstawową opiekę zdrowotną, jednak dotyczy to tylko pacjentów zarejestrowanych w praktyce lekarzy ogólnych. Inną opcją jest dostęp przez ośrodki leczenia lżejszych obrażeń oraz  centra  medyczne  typu  Walk  –  in,  zlokalizowane  przy  głównych  ulicach  i  centrach miasta.  W podstawowej  opiece  zdrowotnej  świadczeniodawcami  są  lekarze  ogólni, a w ośrodkach  leczenia  lżejszych  obrażeń  i  centrach  medycznych  typu  Walk  –  in  są to pielęgniarki. W przypadku poważnych zachorowań i urazów pacjenci są przekazywani do szpitala z wykorzystaniem jednostek świadczących usługi ratownictwa medycznego. Praca zespołów  ratownictwa  medycznego  jest  organizowana  przez  centrum  koordynacji. 
Decyzje dotyczące wysłania danego typu ambulansu podejmuje starszy dyspozytor, który na miejsce zdarzenia  może  zadysponować  technika  ratownictwa,  ratownika  medycznego,  ambulans, pojazd szybkiego dotarcia lub przeszkolonych ratowników. Zespoły  ratownictwa  medycznego,  złożone  z  techników  ratownictwa  i  ratowników medycznych,  są  wzywane  z  użyciem  zunifikowanego  numeru  alarmowego  (999  lub  112). Wiele  jednostek  świadczących  usługi  ratownictwa  medycznego  w  przypadku  zdarzeń masowych,  na  miejsce  zdarzenia  rutynowo  dysponuje  również  koordynatora,  którego zadaniem  jest  ułatwienie  kompleksowego  zarządzania  na  miejscu  zdarzenia.  Aby maksymalnie skrócić czas dotarcia do pacjenta, wiele jednostek stosuje różnorodne systemy informatyczne  w  celu  optymalnego  rozlokowania  zespołów  ratownictwa  medycznego w newralgicznych  miejscach.  Mogą  to  być  na  przykład  obszary  gęsto  zaludnione, skrzyżowania autostrad czy stacje kolejowe, w okolicy których w przeszłości doszło do dużej liczby zdarzeń. Jednostki ratownictwa medycznego mogą także wezwać zespół ratownictwa medycznego  z  powietrza,  o ile  na  danym  obszarze  istnieje  taka  możliwość.  Dodatkowo centrum  koordynacji  zespołów  ratownictwa  medycznego  może  dysponować  lekarzy  – ochotników  działających  w  ramach  Programów  Natychmiastowej  Opieki  oraz  Mobilne Zespoły Medyczne z najbliższego Szpitalnego Oddziału Ratunkowego. Standardową praktyką Zespołów  Ratownictwa  Medycznego  jest  przekazywanie  poszkodowanego  do  najbliższego Szpitalnego  Oddziału  Ratunkowego,  niezależnie  od  posiadanych  przez  szpital  zasobów medycznych. Istnieją wprawdzie pewne schematy umożliwiające ominięcie oddziału ratunkowego, są one jednak rzadko stosowane. Konsekwencją bezpośredniego transportu poszkodowanych w  ciężkim  stanie  do  najbliższego  szpitalnego  oddziału  ratunkowego  jest  konieczność przekazania części z nich do leczenia specjalistycznego w innych ośrodkach. Sytuacja ta ma niekorzystny  wpływ  na  wyniki  leczenia  pacjentów  wymagających  natychmiastowej wysokospecjalistycznej pomocy. Oddział ratunkowy, do którego transportowany jest pacjent w  ciężkim  stanie,  jest  wcześniej  o  tym  fakcie  powiadamiany  zgodnie  z  lokalnymi procedurami. Umożliwia to szybsze przygotowanie zespołu urazowego lub resuscytacyjnego i poprawia jakość opieki nad pacjentem.
Odmienne  zasady  organizacji  systemu  ratownictwa  medycznego  obowiązują w Niemczech i we Francji. W  Niemczech  system  ratownictwa  medycznego  umożliwia  dotarcie  w  pełni wyposażonego zespołu ratownictwa medycznego w niemal każde miejsce w  kraju  w  ciągu 15 minut od momentu powiadomienia o zdarzeniu. O ile wymaga tego sytuacja, na miejsce zdarzenia wysyłany jest zespół kierowany przez lekarza ratunkowego. Za system ratownictwa medycznego  oparty  na  transporcie  naziemnym  odpowiadają  samorządy  lokalne  i  miasta, natomiast za jednostki lotnicze – państwo.  Usługi w zakresie ratownictwa medycznego  są świadczone przez organizacje pożytku publicznego,  takie  jak  na  przykład  Niemiecki  Czerwony  Krzyż,  który  posiada  około  4700 ambulansów,  Maltańską  Służbę  Medyczną,  posiadającą  około  500  ambulansów  oraz instytucje  zawodowo  zajmujące  się    ratownictwem  medycznym.  Lekarze  ratunkowi wchodzą w skład zaledwie 20 – 25% zespołów ratunkowych. Istnieją dwa systemy docierania lekarza  ratunkowego  na  miejsce  zdarzenia.  W  systemie  stacjonarnym  lekarz  dojeżdża  na miejsce  zdarzenia  ambulansem  wraz  z  całym  zespołem.  W  systemie  niezależnego  dotarcia lekarza, na którym oparte jest około 87% systemów ratownictwa, lekarz dojeżdża na miejsce zdarzenia własnym środkiem transportu. We Francji, podobnie jak w Niemczech, system ratownictwa medycznego oparty jest na personelu lekarskim. Centra koordynacji ratownictwa medycznego, odbierające zgłoszenia z numerów alarmowych 15 i 112, zlokalizowane są w większych szpitalach. Dyspozytorami są  lekarze.  Dyspozytor  może  wydawać  telefoniczne  instrukcje  dotyczące  prowadzenia resuscytacji krążeniowo – oddechowej oraz wykonania manewru Heimlicha przypadkowym ratownikom. W zależności od potrzeb na miejsce zdarzenia mogą oni zadysponować zespół ratownictwa  medycznego  z  ratownikami  medycznymi,  zespół  straży  pożarnejz podstawowym  przeszkoleniem  w  zakresie  udzielania  pomocy,  lekarza  rodzinnego  lub specjalistyczny zespół ratownictwa medycznego. Zespół specjalistyczny składa się z lekarza specjalisty,  pielęgniarki  anestezjologicznej  oraz  przeszkolonego  kierowcy,  a  czasami  także studenta medycyny. Do dyspozycji jest także zespół ratownictwa medycznego z powietrza. We Francji istnieją dwa poziomy referencyjności oddziałów ratunkowych. Oddziały poziomu pierwszego  dysponują  całodobowymi  dyżurami  chirurgicznymi  oraz  stałą  dostępnością intensywnej  terapii  oraz  diagnostyki  laboratoryjnej  i  radiologicznej.  Oddziały  drugiego poziomu  dysponują  lekarzami  wybranych  specjalności  dostępnymi  na  wezwanie.  Ponieważ najbliższy  szpital  nie  zawsze  jest  najlepszy  dla  pacjenta,  system  ratownictwa  medycznego we Francji  posiada  możliwość  ominięcia  najbliższego  szpitala  i  bezpośredniego  transportu do najbardziej odpowiedniego regionalnego centrum medycznego.

Zobacz także:  Triage, czyli segregacja poszkodowanych. Jak wygląda procedura? Jakie są zasady segregacji medycznej?

Medyczna pomoc przedszpitalna w Polsce 

W  Polsce  system  ratownictwa  medycznego  oparty  jest  na  modelu  angloamerykańskim, w którym medycyna ratunkowa stanowi samodzielną dyscyplinę medyczną, kształcącą wyspecjalizowane kadry do pracy w systemie ratownictwa medycznego. Inni  autorzy  wskazują  jednak  w polskim  systemie  ratownictwa  medycznego  cechy  modelu pośredniego  oraz  na  konieczność  dyskusji,  w  którym  rejonie  kraju  możliwe  jest funkcjonowanie  konkretnego  modelu  ratownictwa.  W  wielkich  miastach  i  aglomeracjach miejskich  z  licznymi  oddziałami  ratunkowymi,  w  których  czasy  dojazdu  są  krótkie, ratownictwo powinno zostać zorganizowane na  wzór modelu „bierz i  pędź”. W przypadku regionów  o  mniejszej  gęstości  zaludnienia,  o  dużych  odległościach  i  wydłużonych  czasach operacyjnych  oraz  rzadszej  sieci  szpitali  może  zaistnieć  potrzeba  wprowadzenia  systemu zbliżonego  do  modelu  „zostań  i lecz”.  Obecność  lekarza  w  takim  zespole  pozwala na zaopatrzenie  pacjenta  na  miejscu  zdarzenia,  a  w  przypadku  konieczności  przewiezienia go do szpitala umożliwia podjęcie czynności leczniczych niedostępnych dla ratownika. Innym czynnikiem,  który  powinien  mieć  wpływ  na  wybór  modelu  ratownictwa,  jest  dostępność całodobowej  podstawowej  opieki  zdrowotnej.  Jeżeli  taka  opieka  jest  dostępna,  należy rozważyć obsadzenie ZRM wyłącznie ratownikami medycznymi.
Szpitalny  Oddział  Ratunkowy  jest  docelową  i  najsilniejszą  jednostką  Państwowego Ratownictwa Medycznego, stanowi on najodpowiedniejsze miejsce diagnostyki i wstępnego leczenia  poszkodowanych  w  stanie  zagrożenia  życia.  Podstawę  prawną dla Szpitalnych Oddziałów Ratunkowych (SOR) stanowią: Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o  Państwowym  Ratownictwie  Medycznym  oraz  Rozporządzenie  Ministra  Zdrowia  z  dnia 14 stycznia 2007 r. w sprawie szpitalnego oddziału ratunkowego. Szpitalne  Oddziały  Ratunkowe  (SOR)  stanowią  wydzielone  komórki  organizacyjne szpitali  wieloprofilowych.  Według  norm  zachodnioeuropejskich  jeden  SOR  powinien przypadać  na  150  –  200  tysięcy  populacji  i  zabezpieczać  rejon  o  promieniu  10  –  15  km. Jednostką  odniesienia  dla  rejonowych  oddziałów  ratunkowych  jest  regionalne  centrum ratunkowe,  oparte  na  pełnoprofilowym  szpitalu  regionalnym  lub  uniwersyteckim.  Centrum takie ma dysponować najbardziej wyspecjalizowanym personelem i zapleczem medycznym między innymi w zakresie torakochirurgii, neurochirurgii, ortopedii urazowej, ostrej chirurgii brzusznej, wieloprofilowej intensywnej terapii, oddziałami oparzeń, toksykologii oraz pełnym zapleczem  diagnostycznym.  Jedna  taka  jednostka  powinna  przypadać  na  około  1,5 – 2 miliony  mieszkańców.  W  Polsce  przewiduje  się  utworzenie  10  –  12  centrów urazowych, a termin  przejściowy, przeznaczony  na dostosowanie  się szpitali do wymogów 14 organizacyjnych,  wyznaczono  na  koniec  2013  roku.  Kwestie  prawne  związane z tworzeniem  i  funkcjonowaniem  centrów  urazowych  zostały  sprecyzowane  w  nowelizacji Ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym.  Zespoły Ratownictwa Medycznego są jednostką systemu, która odpowiada za podjęcie medycznych  czynności  ratunkowych  na  miejscu  zdarzenia  i  kwalifikowany  transport pacjenta, czyli za drugie i trzecie ogniwo łańcucha przeżycia. Sprawnie działająca  pomoc  przedszpitalna  ma  spełniać  rolę,  jak  obrazowo  przedstawił  to  Ahnefeld, „przedłużonego ramienia kliniki” . Rola ZRM rozpoczyna się w momencie otrzymania informacji  od  dyspozytora  centrum  powiadamiania  ratunkowego  o  zaistniałym  zdarzeniu. Już wtedy  można  bowiem  przewidzieć  i  wstępnie  zaplanować  postępowanie.  Po  przybyciu na miejsce  zdarzenia  dokonuje  się  oceny  bezpieczeństwa  ratowników  i  ratowanych,  liczby poszkodowanych i ich stanu ogólnego, zapotrzebowania na sprzęt i dodatkową pomoc oraz ocenę mechanizmu urazu. ZRM na miejscu zdarzenia zabezpiecza funkcje życiowe poszkodowanych  i kwalifikuje  ich  do  transportu.  W  kwalifikowanym  transporcie  istotnym elementem  jest  nie  tylko  jego  szybkość  i  bezpieczeństwo  pacjenta,  ale  także  wybór odpowiedniej placówki docelowej oraz stała opieka nad poszkodowanym podczas transportu.  Podstawowym  zadaniem  ZRM  jest  udzielanie  świadczeń  zdrowotnych  w  razie wypadku, urazu, porodu, nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia oraz kwalifikowany  transport  poszkodowanego.  Realizacji  tego  zadania  służy  utrzymanie gotowości  do  natychmiastowego  podjęcia  medycznych  czynności  ratunkowych  w  rejonie działania, przybycie na miejsce zdarzenia w możliwie krótkim czasie, podjęcie medycznych czynności ratunkowych i zapewnienie stosownego do potrzeb transportu.   W  Polsce  wśród  zespołów  ratownictwa  medycznego  można  wyróżnić  zespoły podstawowe („P”) i zespoły specjalistyczne („S”). Szczególnym  rodzajem  zespołu  ratownictwa  medycznego  jest  lotniczy  zespół ratownictwa  medycznego,  który  składem  osobowym  odpowiada  zespołowi specjalistycznemu.

Zobacz także:  Dotacje z Unii Europejskiej na wsparcie ratownictwa medycznego

Zobacz też:

Udostępnij

Jeden komentarz

  1. Kamil-Wschowa pisze:

    Niesamowicie przydatne informacje, dziękuję.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.