strona główna
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
system ratownictwa medycznego
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
prawo w ratownictwie
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
elementy anatomii
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
stany zagrożenia życia
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
farmakologia w ratownictwie
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
medyczne czynności ratunkowe
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
wytyczne postępowania
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
sprzęt ratowniczy
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
artykuły
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
pierwsza pomoc przedmedyczna
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
 

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Na stronie
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
 
Odmienności anatomiczne
i fizjologiczne dziecka
 
 
< powrót do działu
 

 

 

 

 

 

 

Artykuły o tematyce ratownictwa medycznego oraz ochrony zdrowia
...............................................................................................................................................................................................................................

ODMIENNOŚCI ANATOMICZNE I FIZJOLOGICZNE DZIECKA

Trudności w postępowaniu ratunkowym u dzieci związane są m.in. z odmiennymi warunkami anatomicznymi i fizjologicznymi w poszczególnych grupach wiekowych. Różnice te są na tyle istotne, że w odniesieniu do dziecka korzystamy z trzech różnych algorytmów resuscytacji krążeniowo-oddechowej w zależności od okresu rozwojowego. Dla noworodka tuż po urodzeniu opracowano schemat określany jako NIS (Newborn Life Support), dla noworodków w późniejszym okresie życia, niemowląt i dzieci do okresu pokwitania wytyczne ERC zalecają stosowanie wytycznych opisywanych jako EPLS (European Pediatrie Life Support) i wreszcie wobec pacjenta z zaznaczonymi cechami pokwitania stosuje się w sytuacji NZK uniwersalny algorytm ALS (Advanced Life Support).

W rozwoju dziecka wyróżniamy następujące okresy:
noworodkowy - od urodzenia do 28. doby życia (wyodrębnia się okres noworodkowy wczesny do 7 doby życia i okres noworodkowy obejmujący trzy kolejne tygodnie życia),
niemowlęcy - od 1. do 12. mż.,
poniemowlęcy (dziecka małego) - 1. do 3. rż.,
przedszkolny - od 4. do 6. rż.,
szkolny - od 7. do 12. rż.,
dojrzewania (adolescencji, pokwitania) - od 13. do 18. rż.
Cechy pokwitania mogą być widoczne już około 10. rż., zwłaszcza u dziewcząt.

Okres noworodkowy
Znaczne rozmiary głowy, które] masa stanowi prawie 1/2 masy całego ciała, a jej długość 1/4 długości ciała. Podczas prowadzenia wentylacji workiem samorozprężalnym z maską lub bezprzyrządowo należy utrzymywać jej ułożenie w pozycji neutralnej, ponieważ łatwo o jej nadmierne przygięcie lub odgięcie i tym samym upośledzenie drożności dróg oddechowych. Ze względu na znaczną masę głowy przy upadkach z wysokości najmłodsze dzieci stosunkowo często doznają urazów tej okolicy. Noworodki oddychają prawie wyłącznie przez nos - jego zatkanie np. wydzieliną może stanowić istotną przeszkodę w oddychaniu.

Narażenie na wychłodzenie ze względu na niekorzystny stosunek dużej powierzchni ciała do stosunkowo niewielkiej Jego masy, dlatego podczas prowadzenia akcji ratunkowej u najmniejszych pacjentów należy w szczególny sposób zwrócić uwagę na komfort termiczny pacjenta (odpowiednia temperatura pomieszczenia, brak przeciągu, ogrzany ambulans, niepozostawianie dziecka zbyt długo bez okrycia czy ubrania). Hipotermia u najmłodszych pacjentów może powodować w krótkim czasie zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej czy hipotensję. Obecność ciemion - są to łącznotkankowe, miękkie twory pomiędzy kośćmi czaszki. Wyróżniamy następujące typy ciemion: przednie: 1 -2 cm x 3-5 cm, zarasta od 9. do 15. mź., tylne: 1x1 cm, zarasta do 4. mź., klinowe, tj. przednio-boczne, sutkowe, tj. tylno-boczne. Obecność ciemiączek bocznych można stwierdzić u noworodków urodzonych przedwcześnie. Prawidłowo podczas badania palpacyjnego ciemię obecne jest w poziomie kości czaszki.  W warunkach ratunkowych najczęściej badamy ciemię przednie. U dzieci odwodnionych ciemię. może być zapadnięte, natomiast u noworodków, u których występuje wzrost ciśnienia śródczaszkowego (ICP, intracerebral pressure), stwierdza się obecność ciemienia tętniącego i uwypuklonego ponad poziom kości czaszki. Z taką sytuacją możemy mieć do czynienia podczas neuroinfekcji (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych) czy krwawienia śródczaszkowe­go, W warunkach fizjologicznych ciemię może być uwypuklone ponad poziom kości czaszki, kiedy dziecko jest zaniepokojone i płacze.
Brzuch jest wysklepiony ponad poziom klatki piersiowej - jest to prawidłowość budowy dziecka w tym I wieku (bez znaczenia klinicznego). Cienka ściana klatki piersiowej ze względu na mniejszą ilość tkanki tłuszczowej i mięśniowej łatwiej przewodzi dźwięki i tym samym trudno czasem zlokalizować I przyczynę zaburzeń oddechowych podczas osłuchiwania. Trudność tego rodzaju występuje np. podczas diagnostyki I odmy opłucnowej. Równocześnie jednak w tej właśnie sytuacji klinicznej można zastosować diafanoskopię (transiluminację), czyli podświetlanie klatki piersiowej źródłem światła białego, które przy obecności powietrza nagromadzonego w jamie opłucnej ulega charakterystycznemu rozproszeniu. Ciało noworodka pokryte jest cienkimi, jedwabistymi włoskami, tzw. meszkiem, czyli lanugo. Niewielkie zapasy glikogenu predysponują noworodka cło hipoglikemii.
W okresie noworodkowym istnieją dodatkowe struktury w układzie krążenia, takie jak otwór owalny, znajdujący się w przegrodzie między przedsionkowej, czy przewód tętniczy łączący pień płucny i początkowy odcinek aorty wstępującej. W warunkach prawidłowych struktury te ulegają zamknięciu w krótkim czasie po urodzeniu. Ich obecność może być przyczyną szmerów nad sercem podczas osłuchiwania dziecka. Obecność pępowiny tuż po urodzeniu umożliwia uzyskanie dostępu naczyniowego przez żyłę pępowinową, jeśli nie jest możliwe uzyskanie obwodowego czy centralnego dostępu żylnego, a noworodek wymaga farmakoterapii i/lub płynoterapii.
Masa ciała noworodka mieści się zazwyczaj w przedziale od 2,5 do 4 kilogramów. Większą urodzeniową masę ciała wykazują noworodki urodzone przez matki cierpiące na cukrzycę.

Parametry życiowe noworodka:
HR (heart rate) - akcja serca: 120-160/min,
RR (respiratory rate)- częstość oddechów: 30-60/min,
BP (blood pressure) - ciśnienie tętnicze: 60-90/20-60 mm Hg.

Okres niemowlęcy
Uwagi dotyczące wielkości głowy, oddychania przez nos, obecności ciemion, uwypuklenia brzucha ponad poziom klatki piersiowej, grubości ściany klatki piersiowej czy narażenia na hipotermię są ważne także dla tej grupy wiekowej. Większa ilość tkanki tłuszczowej, co może powodować trudności z uzyskaniem dostępu dożylnego i oznaczać konieczność uzyskania dostępu doszpikowego, np. w celu prowadzenia resuscytacji płynowej. Największy przyrost tkanki tłuszczowej jest zazwyczaj widoczny około 9. mż. Układ odpornościowy jest niedojrzały, co stanowi jedną z przyczyn częstszych w tym okresie infekcji, niekiedy  o ciężkim przebiegu. Większe wytwarzanie śliny, widoczne zwłaszcza około 3. m.ż, a równocześnie słabo wykształcony odruch połykania. Niewielka średnica dróg oddechowych, co może powodować niekorzystne następstwa obrzęku tych okolic wobec wyższego oporu przepływu powietrza niż u dorosłych. Słabo rozwinięte więzadła szyjne i mięśnie szyi - większe narażenie kręgosłupa na nadmierne przygięcie lub odgięcie szyi podczas gwałtownego hamowania/przyśpieszenia, np. w ruchu komunikacyjnym. Masa ciała około 5. mż. urodzeniowa masa ciała ulega podwojeniu, a około 9-12. mż. potrojeniu.

Parametry życiowe niemowląt:
HR 100 160/min,
RR 30 40/min,
BP 90-100/50-60 mm Hg.

Okres poniemowlęcy
W dalszym ciągu wyżej ułożony jest punkt ciężkości, co jest przyczyną urazów głowy przy upadkach z wysokości. Ściana klatki piersiowej nadal jest dość cienka, co stanowi przyczynę zwiększonej transmisji dźwięku podczas osłuchiwania. Tchawica jest dość krótka, co może być przyczyną intubacji prawego oskrzela. Większa skłonność do gorączki w porównaniu z dorosłymi ze względu na słabo wykształcony ośrodek termoregulacji. Masa ciała - możemy ją orientacyjnie wyznaczyć z poniższego wzoru: masa ciała (kg) = 2 x (wiek w latach + 4). Reguła ta znajduje zastosowanie między 1. a 10. rż.

Parametry życiowe:
HR: 90-150/min,
RR: 25-30/min,
BP: 95-106/53-66 mm Hg.

Okres przedszkolny
Dzieci w tej grupie wiekowej są narażone na hipoksję, m.in. ze względu na mniejszą czynnościową pojemność zalegającą oraz niedojrzałość mięśni międzyżebrowych i tym samym mniejsze możliwości kompensacji niedotlenienia przyśpieszeniem liczby oddechów. Wątroba i śledziona u dzieci w wieku przedszkolnym położona jest niżej, przez co narządy te są w mniejszym stopniu chronione przez żebra. Kręgosłup u dziecka w tym wieku stosunkowo dobrze znosi skręcanie i zginanie, jednak rdzeń kręgowy może ulec uszkodzeniu przy stosunkowo niewielkich obrażeniach samego kręgosłupa. Wynika to nie tylko z niedojrzałości rdzenia kręgowego, lecz także z elastyczności samego kręgosłupa, wskutek czego łatwo dochodzi do naciągnięcia rdzenia czy korzeni nerwowych. U dziecka mogą więc występować objawy kliniczne uszkodzą rdzenia kręgowego przy braku objawów radiologicznych uszkodzenia kręgosłupa.

Parametry życiowe:
HR: 80-120/min,
RR: 20/min,
BP: 95-106/53-66 mm Hg

Okres szkolny
Najistotniejsza różnica z ratowniczego punktu widzenia w tej grupie wiekowej dotyczy układu kostnego, tzn. kości  zaczynają tracić swoją elastyczność i stają się twardsze, bardziej spoiste.

Parametry życiowe:
HR: około 100/min,
RR: 20/min,
BP: 97-112/57-71 mm Hg.

Okres pokwitania
Jest to drugi po okresie niemowlęcym okres szybkiego wzrastania; nasady kości długich zarastają około 20. rż. do tego czasu trwa ich wzrost. Już około 10. rż. wielkość i elastyczność dróg oddechowych jest zbliżona do występującej u dorosłych. Około 15. rż. objętość wyrzutowa serca jest taka, jak u osób dorosłych. Podobnie jak u dorosłych przebiega także odpowiedź na wstrząs. W tym okresie pacjenci dość często eksperymentują z substancjami psychoaktywnymi czy alkoholem. Należy rozważać zatrucie przypadkowe lub zamierzone u dziecka z zaburzeniami świadomości. Ponadto musimy pamiętać, że dziewczęta w tym wieku mogą być w ciąży.

Parametry życiowe:
HR: około 70/min,
RR: 14/min,
BP: 112-128/66-80 mm Hg.

Orientacyjne częstości oddechu oraz tętna

Wiek

< 30 dni

5 . rż

14 rż

Częstość oddechu/min

30

20

14

Tętno/min

130

100

70

 

Orientacyjne wartości ciśnienia tętniczego

Wiek

< 30 dni

5 . rż

0-1   Mż

> 60

50-60

1-12 mż

> 80

> 70

1-10 rż

90+2xwiek w latach

70+2xwiek w latach

> 10 rż

120

90

 

 

Strona głównado góry
© 2003-2019 Ratownik Medyczny | Design by JP |