strona główna
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
system ratownictwa medycznego
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
prawo w ratownictwie
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
elementy anatomii
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
stany zagrożenia życia
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
farmakologia w ratownictwie
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
medyczne czynności ratunkowe
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
wytyczne postępowania
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
sprzęt ratowniczy
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
artykuły
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
pierwsza pomoc przedmedyczna
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
 

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Na stronie
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
 
Leczenie bólu na miejscu
 wypadku oraz podczas transportu
Zastosowanie leków
 przeciwbólowych w praktyce
ratownika medycznego
 
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Do pobrania
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
 
algorytm leczenia p.bólowego
 
 
< powrót do działu
 

 

 

 

 

 

 

Artykuły o tematyce ratownictwa medycznego oraz ochrony zdrowia
...............................................................................................................................................................................................................................

LECZENIE BÓLU NA MIEJSCU WYPADKU ORAZ PODCZAS TRANSPORTU

Ból jest doznaniem  czuciowym,  związanym zarówno  z  działaniem uszkadzającego  bodźca  (lub  też  bodźca,  którego  działanie  może  spowodować wystąpienie  takiego  uszkodzenia),  jak  i  spostrzeżeniem  powstającym  na podstawie  psychicznej  interpretacji  zachodzących  zjawisk,  zmodyfikowanym przez wcześniejsze doświadczenia i psychosomatyczne uwarunkowania.  Nocycepcja jest  więc  jedynie  fizjologicznym  procesem  odczuwania bólu, natomiast jego klinicznym wykładnikiem jest cierpienie, będące psychicznym  komponentem  zachowania  bólowego.  Ból  może  powstawać w wyniku podrażnienia receptorów bólowych -  nocyceptorów lub  obniżenia  progu  ich  pobudliwości,  albo  też  w  następstwie  uszkodzenia  układu nerwowego.  Może  pojawiać  się  także  bez  towarzyszącego  uszkodzenia tkanek, jednak jest odnoszony przez  chorego  do takiego uszkodzenia  (ból psychogenny).

Podstawową  funkcją  bólu  w  ustroju  jest  jego  ostrzegająco-ochronne działanie.  Przemijający  ból  fizjologiczny  (wywołany  przez  bodziec  nieuszkadzający  tkanek)  pojawia  się  wtedy,  gdy  np.  dotkniemy  gorącego przedmiotu -  wtedy naszą natychmiastową reakcją jest usunięcie się z obszaru zagrożenia w obawie przed uszkodzeniem. Z kolei w przypadku urazów  obejmujących  głębokie  struktury  somatyczne  (skręcenia,  złamania), towarzyszący im ból wymusza ograniczenie aktywności, a związana z nim nadwrażliwość  dodatkowo  eliminuje  możliwość jakiegokolwiek kontaktu, przez  co zmniejsza się potencjalne ryzyko  dalszego  uszkodzenia lub  nasilenia  zmian  patofizjologicznych.  Wzrost  wrażliwości  ułatwia  także  zdrowienie  poprzez  minimalizowanie  ryzyka wystąpienia  dalszych uszkodzeń na drodze  eliminacji wszystkich bodźców,  nie tylko tych szkodliwych.

Ból występujący w czasie uszkodzenia lub choroby inicjuje segmentarną  i  ponadsegmentarną  odpowiedź  ośrodkowego  układu  nerwowego (OUN),  która pomaga utrzymać  ustrojowi  homeostazę  w  okresie rozwoju procesu patologicznego.  Reakcje  dotyczą przede wszystkim zmian w krążeniu  (przyśpieszenie  akcji  serca,  wzrost  rzutu  serca,  a  także  przepływu w mózgu  i  mięśniach)  oraz  oddychaniu  (przyśpieszenie  i pogłębienie  oddechów)  -   są  one  określane  mianem  reakcji  atawistycznych,  a  ich  celem jest przystosowanie organizmu do działań o charakterze „walki lub ucieczki”. Jednak utrzymywanie  się tych zmian przez dłuższy czas, jak i fakt,  że ostry  ból  jest  jednym  z  istotnych  czynników  generujących  odpowiedź ustroju na uraz,  sprawia,  że pomimo korzystnego  dla organizmu działania stymulacji  bólowej  w  początkowym  okresie  rozwoju  procesu  patologicznego jej  utrzymywanie  się  (brak skutecznego uśmierzenia bólu) jest przyczyną występowania wielu powikłań.

W  przeważającej  większości przypadków prawidłowo prowadzone postępowanie  przeciwbólowe  oraz  procesy  naturalnego  zdrowienia  sprawiają, że ostry ból zwykle zanika po upływie kilku lub kilkunastu dni. Jednak w przypadku braku lub też nieskutecznej  terapii przeciwbólowej  utrzymujący  się ból powoduje  narastanie zmian patofizjologicznych  w  OUN  (plastyczność  OUN),  zaś  ostra postać  bólu może przekształcić  się w przewlekły  zespół bólowy  (np.  przetrwały ból pooperacyjny lub pourazowy).

Z  uwagi  na  rodzaj  bodźca  wywołującego  stymulację  nocyceptywną rozróżnia się ból fizjologiczny i ból kliniczny. 

Ból  fizjologiczny  pojawia  się jako  wynik  działania  stymulacji  nocyceptywnej,  która  nie  jest  spowodowana  uszkodzeniem  tkanek.  Jest  on związany z  aktywacją nocyceptorów bodźcami o wysokiej  intensywności. Po  przekroczeniu progu pobudliwości nocyceptorów  informacja nocyceptywna  jest  przekazywana  włóknami  A8  i  C  do  rdzenia  kręgowego i wywołuje  m.in.  aktywację  somatycznych  motoneuronów,  konwergencję stymulacji  ze  skórnych  i  trzewnych  zakończeń  pierwotnych  oraz przewodzenie  tej  informacji  do  rogu przedniego  i  w  konsekwencji  wzrost napięcia  mięśniowego  oraz  aktywację  współczulnych  neuronów  przedzwojowych w rogu przednio-bocznym, manifestującą się odpowiedzią uogólnioną  (wzrost  ciśnienia  tętniczego  krwi  i  tętna)  i  segmentamą  (zmiany w narządowym  przepływie  krwi,  potliwość,  reakcja  pilomotoryczna, skurcz mięśni gładkich).

Z kolei w przypadku uszkodzenia tkanek wystąpieniu bólu towarzyszy pojawienie  się  nadwrażliwości,  związane ze  zmianą właściwości i wrażliwości  pierwotnych  zakończeń  nerwowych  (sensytyzacja  obwodowa)  oraz zmianami  w  OUN  (sensytyzacja  ośrodkowa).  Zjawisko  to  przejawia  się obniżeniem  progu  bólowego  (alodynia  -   ból  pojawia  się  po  zadziałaniu bodźca nienocyceptywnego,  np.  dotyku),  wzrostem odpowiedzi na stymulację (hiperalgezja),  występowaniem bólów spontanicznych oraz bólu rzutowanego.  Ten rodzaj  stymulacji bólowej,  charakterystyczny m in.  dla bólu pooperacyjnego,  nazwany jest bólem klinicznym.

ZASTOSOWANIE LEKÓW PRZECIWBÓLOWYCH W PRAKTYCE RATOWNIKA MEDYCZNEGO

Badanie natężenia bólu przeprowadza się w celu postawienia właściwej diagnozy, zaplanowania odpowiedniego postępowania terapeutycznego i zaproponowania pacjentowi najkorzystniejszych metod radzenia sobie z bólem. Aby dobrze leczyć ból, należy uwzględnić jego wielowymiarowość, co pozwoli na opracowanie - razem z pacjentem - wspólnej strategii terapeutycznej. Przy wyborze właściwej metody pomiaru bólu należy uwzględnić jej użyteczność kliniczną, rzetelność i trafność.

Aby dobrze dokonać klinicznej oceny bólu, należy uwzględnić:
- opis bólu przez pacjenta

- lokalizację dolegliwości bólowych

- reakcję pacjenta na ból

- wpływ bólu na sprawność pacjenta

- charakterystykę czasową bólu.

Istnieją trzy podstawowe metody opisu pomiaru bólu:

- metoda samoopisu (m.in. skale, diagramy, dzienniczki bólu)
-
metoda obserwacji (m.in. kliniczna ocena sprawności, obser­wacja zachowania)
- metoda pomiaru zmian czynników fizjologicznych (m.in. ciśnienia tętniczego).

 

Najczęściej stosowane metody mierzenia nasilenia dolegliwości bólowych stosowane zarówno w bólu ostrym, jak i przewlekłym przedstawiono w artykule OCENA NATĘŻENIA BÓLU

Przed 2016 rokiem ratownik medyczny nie mógł prowadzić rzetelnego leczenia przeciwbólowego. 2016 roku wprowadzono Rozporządzenie, które dało ratownikom medycznym więcej farmakologicznych metod leczenia bólu. Wcześniejszy stan prawny uniemożliwiał również ratownikom medycznym prawidłowe interwencje u pediatrycznych pacjentów cierpiących z powodu bólu. Przy ocenie bólów są niezbędne skale wzrokowo-analogowe, które określają odpowiedni stan pacjenta i pozwalają na wdrożenie terapii związanej z bólem oraz doborem prawidłowego zastosowania drabiny analgetycznej.

Zgodnie z Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2016 r. (Dz.U. z 2016 r., poz. 587) zakres uśmierzania bólu w ZRM stanowi 7 środków farmakologicznych:
– acidum acetylsalicylicum – ASA (tabletki),
– fentanylum (roztwór do wstrzykiwań),
– ibuprofenum (tabletki),
– ketoprofenum (tabletki, roztwór do wstrzykiwań),
– metamizolum natricum (roztwór do wstrzykiwań),
– morphini sulfas – MF  (roztwór do wstrzykiwań),
– paracetamolum (czopki, tabletki, roztwór do wstrzykiwań).

Leki opioidowe

Morphini sulfas (MF) – morfina; postać: roztwór do  wstrzykiwań (amp. 10 mg/1 ml, 20 mg/1 ml). Lek z grupy opioidów o  umiarkowanym działaniu p/bólowym (OZW, uraz, choroba nowotworowa, obrzęk płuc), p/kaszlowym, uspokajającym, zapierającym, lecz prowymiotnym. Ma również działanie inotropowe dodatnie oraz zmniejszające dystrybucję krwi w płucach. Lek nasila działanie leków hipotensyjnych, antydepresantów i alkoholu. Wykazuje działanie depresyjne na układ oddechowy. Lek można podawać i.v., i.m., s.c., i.o. Dawkowanie u dorosłych: 0,1-0,2 mg/kg m.c.; u dorosłych do 10 mg w dawkach frakcjonowanych (po 2-3 mg). Powtórna dawka po  4  godzinach. Dawkowanie u  dzieci: 0,1-0,2 mg/kg m.c. i.m. lub s.c. Antagonista – nalokson.

Fentanylum – fentanyl; postać: roztwór do  wstrzykiwań (amp. 100 mcg/2  ml, 0,5  mg/10  ml). Lek z  grupy opioidów o  silnym działaniu przeciwbólowym (100-200 razy silniejszy niż morfina), wskazany w każdym silnym bólu (OZW, bólu pooperacyjnym, nowotworowym). Lek może być podawany bez rozcieńczenia. Lek zaczyna działań stosunkowo szybko, a działanie trwa do 25 min. Dawkowanie zależne od stanu pacjenta. U dorosłych (przy leczeniu silnego bólu): 0,05  mg  i.v.  (dawkę można powtórzyć po 10 min) do maksymalnej początkowej dawki 0,2 mg. W OZW dawka wynosi 0,1 mg w bolusie. Dawkowanie u dzieci (2.-11. r.ż.): 1-3 mcg/kg m.c. w dawce pojedynczej. Co 25-30 min można podać
kolejną dawkę, lecz zmniejszoną o połowę. Antagonista – nalokson.

Nieopioidowe leki przeciwzapalne

Metamizolum natricum – metamizol; postać: roztwór do  wstrzykiwań (amp. 1  g/2  ml  lub 2,5  g/5  ml). Lek z  grupy NLPZ o  działaniu p/bólowym, p/gorączkowym i  rozkurczającym. Może być zastosowany u  dzieci. Dawkowanie: 0,5-1 – 2,5 g do maksymalnej dawki 5 g/24 h – dawka dożylnia. Należy uważać na wystąpienie reakcji anafilaktycznej.

Paracetamolum – paracetamol; postać: czopki, tabletki, roztwór do wstrzykiwań. Nieopioidowy lek o działaniu p/bólowym
i p/gorączkowym. Jest bezpieczny i trudno go przedawkować. Czopki dobre do prowadzenia farmakoterapii u dzieci. Skuteczny w różnych rodzajach bólu o nieznacznym lub umiarkowanym nasileniu. Nie wykazuje toksyczności w stosunku do błony śluzowej żołądka, płytek krwi, nerek, brak efektu przeciwzapalnego. W  wyższych dawkach możliwe działanie hepatotoksyczne. Dawkowanie u  dorosłych: 0,3- 1 g. p.o. lub p.r. Dawkowanie u dzieci od 3. m.ż. do 18. r.ż. przeciwgorączkowo 10-15 mg/kg mc. jednorazowo, przeciwbólowo 10-20 mg/kg mc. 4 ×/d (2, 17-20).


Niesteroidowe leki przeciwzapalne

Ibuprofenum – ibuprofen; postać: tabletki. Lek z grupy NLPZ o działaniu p/zapalnym, p/bólowym i p/gorączkowym. Dawkowanie u dorosłych i dzieci w wieku powyżej 12 lat: 200-400 mg do maksymalnej dawki 3,2 g/24 h. Należy pamiętać o p/wskazaniach.

Ketoprofenum – ketoprofen; postać: tabletki, roztwór do wstrzykiwań (amp. 100 mg/2 ml). Lek z grupy NLPZ o działaniu p/zapalnym, p/bólowym (umiarkowane nasilenie) i p/gorączkowym. Przeciwskazany u dzieci poniżej 15. r.ż. Możliwe działanie hepatotoksyczne, wskazane monitorowanie poziomu enzymów wątrobowych podczas leczenia. Dawkowanie: 50-100 mg do maksymalnej dawki 200 mg/24 h. Lek można podać i.m. (100 mg) lub i.v. (100-200 mg we wlewie w 100 ml 0,9-proc. NaCl przez 30-60 min). Czas leczenia nie powinien przekraczać 48 godzin.

Acidium acetylsalicium: postać tabletki 300 mg. Dorośli przeciwbólowo i przeciwgorączkowo zazwyczaj do 2,0 g/dzień w dawkach podzielonych; reumatoidalnym zapaleniu stawów: 2,5-5,0 g/dzień; świeży zawał serca, udar i napad niedokrwienny mózgu: 160-325 mg/dzień. Dzieci przeciwbólowo i prze­ciwgorączkowo wiek 4-7 lat: 250 mg/dzień 3 razy na dobę; 8-14 lat: 250 mg/dzień 3-4 razy na dobę; po 15 roku życia 500 mg/dzień 3-4 razy na dobę. Leku nie podaje się dzieciom w 1-ym roku życia.

 

 

 

 

Strona głównado góry
© 2003-2019 Ratownik Medyczny | Design by JP |