strona główna
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
system ratownictwa medycznego
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
prawo w ratownictwie
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
elementy anatomii
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
stany zagrożenia życia
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
farmakologia w ratownictwie
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
medyczne czynności ratunkowe
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
wytyczne postępowania
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
sprzęt ratowniczy
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
artykuły
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
pierwsza pomoc przedmedyczna
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
 

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Na stronie
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Glikokortykosteroidy w ratownictwie medycznym
 
< powrót do działu
 

 

 

 

 

 

 

Artykuły o tematyce ratownictwa medycznego oraz ochrony zdrowia
...............................................................................................................................................................................................................................

GLIKOKORTYKOIDY W RATOWNICTWIE MEDYCZNYM

Już  od  wielu  lat  glikokortykosteroidy znajdują szerokie zastosowanie w różnorodnych stanach chorobowych. Są wykorzystywane od dermatologii, przez choroby wewnętrzne, do intensywnej terapii i medycyny ratunkowej. W wielu przypadkach ich rola jest nieoceniona. Wydłużają i poprawiają jakość życia, umożliwiając chorym normalne funkcjonowanie, a często także ratują życie. Do takich stanów należą między innymi: wstrząs anafilaktyczny, septyczny, stan astmatyczny, zaostrzenie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc czy podgłośniowe zapalenie krtani u dzieci.

Działanie
W stanach nagłych wykorzystywane jest przeciwzapalne działanie. Wykazują one dwa mechanizmy działania: natychmiastowy (niegenomowy) i opóźniony (genomowy) związany z wpływem na transkrypcję i translację genów mediatorów zapalnych. Mechanizm  natychmiastowy  polega na stabilizacji błon komórkowych neutrofilów i zapobieganiu wydzielaniu mediatorów zapalnych. Efekt ten może być zauważalny już po około 5 minutach od podania, a w przypadku dużych dawek – nawet w trakcie wlewu kroplowego.

Mechanizm opóźniony wiąże się z hamowaniem aktywacji limfocytów T i tworzenia cytokin (mediatorów odpowiedzi zapalnej), takich jak: histamina, prostaglandyny, leukotrieny, produkowanych przez komórki tuczne, eozynofile i tkankę zapalną. Glikokortykoidy poprzez wzrost syntezy lipokortyny zmniejszają syntezę prostacykliny (PGI2), co prowadzi do obkurczenia naczyń krwionośnych i zmniejszenia ich przepuszczalności. Zmniejszają także rozszerzanie naczyń i przenikanie osocza przez ich łożysko.

Działania niepożądane
Glikokortykosteroidy mają także wiele działań ubocznych, które jednak zazwyczaj dają o sobie znać przy dłuższym stosowaniu (ponad 2 tygodnie). Należą do nich: hiperglikemia, nietolerancja glukozy, nadciśnienie tętnicze, osteoporoza, zespół Cushinga, immunosupresja i skłonność do infekcji. U dzieci mogą hamować wzrost.

Przeciwwskazania
W stanach zagrożenia życia nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do podawaniasteroidów. Można by rozważać bardzo rzadką i kuriozalną wręcz sytuację, gdy pacjent jest uczulony właśnie na hydrokortyzon. Wtedy należałoby zastanowić się nad podaniem innego steroidu, np. deksametazonu, choć nie można wykluczyć reakcji krzyżowej.

Urazy rdzenia kręgowego
Polskie Towarzystwo Chirurgii Kręgosłupa w ubiegłym roku zmieniło stanowisko wobec stosowania metyloprednizolonu w urazach rdzenia kręgowego. Na podstawie wyników badań będących retrospektywną analizą oryginalnych badań NASCIS II i NASCIS III, a także bazy danych PubMed ustalono, że stosowanie ww. sterydu w urazach rdzenia nie tylko nie przynosi spodziewanych efektów, ale dodatkowo powoduje groźne powikłania. Między grupami pacjentów poddanych i niepoddanych terapii metyloprednizolonem nie zaobserwowano różnic neurologicznych.
W niektórych badaniach wśród pacjentów, którzy otrzymywali steryd przez 48 h, śmiertelność z powodów powikłań oddechowych była aż sześciokrotnie wyższa. Czterokrotnie częściej mieli też powikłania septyczne, a dwukrotnie częściej występował u nich stan zapalny dolnych dróg oddechowych. Na podstawie tych danych, wobec braku ewidentnych korzyści terapeutycznych, nie zaleca się obecnie stosowania metyloprednizolonu u pacjentów z urazem rdzenia kręgowego

Hydrokortyzon

Hydrokortyzon (Corhydron) jest dostępny zazwyczaj w fiolkach po 100 mg w postaci suchego proszku do rozpuszczenia, krótko działający – 8-12 godzin.  

Wskazania: wstrząs anafilaktyczny, kardiogenny, poprzetoczeniowy, pooparzeniowy, stan astmatyczny, ostre stany alergiczne.

Droga podania: dożylna, doszpikowa.

Domięśniowe podawanie jest dopuszczone, ale bolesne. Ratownik medyczny może podawać ten lek dwoma pierwszymi sposobami.

Dawki:
–  dorośli: 100-250 mg iv, w stanach ciężkich do 500 mg (zazwyczaj 200 mg),

–  dzieci: 10 mg/kg m.c., podawać powoli w ciągu 1-10 minut (2, 7).

Uwaga  techniczna:  należy  pamiętać, że rozpuszczalnik wstrzykujemy do fiolki jedną strzykawką, a gotowy lek naciągamy i podajemy drugą. Minimalizujemy przez to możliwość kontaminacji roztworu i rozwój powikłań septycznych. Ma to zastosowanie do wszystkich leków w postaci proszku wymagających rozpuszczenia.

Budesonid

Benodil, Nebbud – zawiesina do nebulizacji 0,125mg/ml, 0,25 mg/ml, 0,5mg/ml. Umiarkowany czas działania: 12-36 godzin.

Droga podania: wziewna.

Wskazania: stan astmatyczny - gdy stosowanie inhalatora ciśnieniowego lub proszkowego jest niewłaściwe, leczenie zespołu krupu – ostrego zapalenia krtani, tchawicy i oskrzeli, niezależnie od etiologii, wiążącego się z istotnym zwężeniem górnych dróg oddechowych, dusznością lub „szczekającym” kaszlem i prowadzącego do zaburzeń oddychania, leczenie zaostrzenia POChP, w przypadku gdy stosowanie budezonidu w postaci do nebulizacji jest uzasadnione.

Dawki: dorośli – 1-2 mg 2x 24h, dzieci – 0,5-1 mg 2x 24h.

Działania niepożądane: przy szybkim wstrzyknięciu nudności, uczucie gorąca, zaczerwienienie, powstanie pęcherzyków, przy długotrwałym stosowaniu podobne do reszty steroidów.

Interakcje:
–  wzmocnienie działania naparstnicy (hipokaliemia),
–  osłabienie działania leków przeciwcukrzycowych,
–  wzmożone wydalanie potasu po podaniu diuretyków.

Deksametazon

Deksametazon (Dexaven) – ampułki z roztworem po 4 mg i 8 mg. Długi okres działania: 24-72 godziny. 

Droga podania: dożylna, doszpikowa, domięśniowa. 

Najsilniejsze działanie przeciwzapalne z omawianych GKS (trzydziestokrotnie większe od hydrokortyzonu i sześciokrotnie większe od metyloprednizolonu). 

Wskazania: reakcja anafilaktyczna, stan astatyczny, pseudokrup – podgłośniowe zapalenie krtani, stosowany jest w obrzęku mózgu pochodzenia naczynioruchowego, w wysokogórskim obrzęku mózgu i w nowotworach OUN. Działanie w pourazowym obrzęku mózgu jest sporne. Nie jest zalecany w obrzęku poudarowym.

Interakcje:
–  wzmocnienie działania naparstnicy (hipokaliemia),
–  osłabienie działania leków przeciwcukrzycowych,
–  równoczesne stosowanie z rifampicyną, fenytoiną lub barbituranami może osłabić działanie steroidowe.

Dawkowanie:
–  wstrząs anafilaktyczny – 4-8 mg maks., w razie potrzeby powtarzać do maks. 32  mg/24  h  (po  wstępnej  dawce  0,3-0,5 mg adrenaliny i.m.),
–  stan astmatyczny – początkowo 8-20 mg iv, powtarzać 8 mg co 4 godziny,
–  atak pseudokrupu u dzieci – 0,15-0,6 mg/kg m.c. iv lub i.m. (2, 7),
–  wysokogórski obrzęk mózgu – 8 mg iv, potem 4 mg co 6 h.

W leczeniu podgłośniowego zapalenia krtani to właśnie deksametazon jest zalecany jako steryd pierwszego wyboru. Nie wymaga rozpuszczania, co ma miejsce w przypadku pozostałych dwóch omawianych środków. Skraca to czas przygotowania leku. Dodatkowym atutem deksametazonu jest możliwość podawania go domięśniowo. Ma to istotne znaczenie w sytuacji braku możliwości uzyskania dostępu dożylnego, co u małych dzieci wcale nie należy do rzadkości.

Działanie glikokortykosteroidów – podsumowanie:
–  stabilizują błony lizosomalne neutrofilów,
–  hamują aktywację limfocytów T,
–  hamują tworzenie mediatorów odpowiedzi zapalnej,
–  pośrednio obkurczają naczynia krwionośne i zmniejszają ich przepuszczalność,
–  hamują rozszerzanie naczyń krwionośnych,
–  zwiększają działanie amin katecholowych,
–  zwiększają glikolizę i glukoneogenezę

 

 

Strona głównado góry
© 2003-2019 Ratownik Medyczny | Design by JP |